BEPS – (Base Erosion and Profit Shifting Action Plan) – to plan zwalczania erozji podstawy opodatkowania i transferu zysków. Jego inicjatorem jest organizacja OECD, a wnioskodawcami ministrowie finansów państw grupy G20. Początek prac nad projektem sięga jeszcze roku 2013, kiedy to odbył się szczyt gospodarczy w Moskwie. Właśnie tam zadecydowano o przyjęciu tejże inicjatywy.

Skąd pomysł?

„Praprzyczyny” leżącej u podstaw wniosku ministrów z grupy G20 należy szukać w zjawisku globalizacji. Jej przejawem (jednym z wielu) stała się współpraca gospodarcza coraz większej ilości krajów świata. W rezultacie, zawierano coraz więcej międzynarodowych umów handlowych; czasem dwu, czasem wielostronnych. W każdym razie, było ich po pierwsze coraz więcej, a po drugie, zakres ich obowiązywania stał się z czasem tak rozległy, że niemożliwym stało się dokładne uregulowanie wszystkich poruszanych kwestii. Konsekwencją było pojawianie się coraz to nowych „luk prawnych”, (w tym w prawie dotyczącym podatków) czyli sytuacji, w której brak jest odpowiedniego przepisu regulującego sporną kwestię, bądź istniejący przepis nie jest taki, jak być powinien, czyli jest np. nieprecyzyjny i pozostawia szerokie pole do interpretacji.

Owe „luki” były i są wykorzystywanie przez międzynarodowe przedsiębiorstwa do minimalizacji zobowiązań podatkowych, często ze szkodą dla krajów, w których owe firmy mają siedziby. Temu właśnie zjawisku, jak i agresywnej optymalizacji podatkowej (wykorzystywania istniejących przepisów prawnych do minimalizacji zobowiązań podatkowych nawet do poziomu 0% – przykładem takiego działania może być zakładanie firm w oazach/rajach podatkowych), ma zapobiegać plan BEPS.

Co ciekawe, BEPS ma przeciwdziałać czynnościom, które nie są nielegalne!

Broń przeciw podatnikom

Założeniem planu BEPS jest wyposażenie krajów chcących do niego przystąpić (a ma ich być ponad 100) w narzędzia prawne, umożliwiające skuteczne przeciwdziałanie „nieuczciwym” i „szkodliwym” w rozumieniu OECD praktykom zmierzającym do minimalizacji obciążeń podatkowych. W tym celu opracowano 15 rodzajów działań, dzięki którym realizacja owego założenia ma stać się możliwa. Do najważniejszych spośród nich możemy zaliczyć:

  • zaostrzenie wymogów co do dokumentacji podatkowej i tworzenia raportów podatkowych
  • usprawnienie komunikacji pomiędzy organami podatkowymi państw – sygnatariuszy BEPS
  • stworzenie narzędzi prawnych zapobiegających nadużywaniu wykorzystywania umów o unikaniu podwójnego opodatkowania
  • ujednolicenie wycen wartości niematerialnych i prawnych

Kontrowersje

Już na pierwszy rzut oka widać oczywistą niekonsekwencję działań OECD, zmierzających do ograniczenia, a nawet likwidacji działań, niełamiących prawa! Wykorzystanie istniejących luk prawnych, czyli podejmowanie czynności niebędących zabronionymi, lub też stosowanie metod optymalizacji podatkowej (czyli tych całkowicie legalnych) jest przecież jak najbardziej możliwe (w myśl zasady „co nie jest zakazane, jest dozwolone”). Kontrowersyjne jest także wykorzystywanie przez OECD takich pojęć jak „szkodliwe” czy „nieuczciwe”. Są to bowiem terminy dosyć względne. Mówiąc o czymś, że jest szkodliwe, należy doprecyzować dla kogo? Metody optymalizacji podatkowej są niewątpliwie szkodliwe dla krajów OECD, czy też Unii Europejskiej, ale są też jak najbardziej korzystne np. dla oaz podatkowych, które czerpią duże zyski (będące częstokroć znaczącym wkładem w ich budżety) z rejestracji na ich terytorium różnego typu spółek. Podobnie rzecz się ma z kwestią uczciwości, czy też raczej w rozumieniu OECD – nieuczciwości. W tym przypadku należałoby zadać sobie pytanie: względem kogo/czego jest się nieuczciwym? Czy bowiem nieuczciwym można nazwać wykorzystanie legalnych sposobów na minimalizację zobowiązań finansowych, przekładających się na większe zyski umożliwiające odprowadzanie do budżetu większych kwot pod postacią podatków pośrednich (VAT, akcyza), zwiększenie możliwości inwestycyjnych, zatrudnienia większej ilości pracowników lub zwiększenia pensji już zatrudnionym? Odpowiedzi na powyższe pytania wyraźnie pokazują tendencje OECD do obrony własnych interesów w drodze nacisków ekonomicznych na poszczególne „szkodliwe” lub „nieuczciwe” kraje, zamiast podjęcia prób zwiększenia konkurencyjności poprzez zreformowanie systemów podatkowych poszczególnych państw członkowskich.

Nie wszystko stracone

Na szczęście plan BEPS nie będzie dotyczył wszystkich istniejących na świecie jurysdykcji. Pomimo usilnych starań OECD metody optymalizacji podatkowej nie odejdą w zapomnienie. Nadal będą istniały kraje tworzące grono rajów podatkowych, przyciągających przedsiębiorców zastanawiających się nad tym, jak zmniejszyć podatki? A lokalizacje takie, poza zaoferowaniem możliwości stosowania metod optymalizacji podatkowej, zabezpieczą też potencjalnych przedsiębiorców rejestrujących działalność gospodarczą na ich terytoriach przed coraz to bardziej kontrowersyjnymi dyrektywami, zaleceniami i przepisami tworzonymi przez takie organizacje międzynarodowe jak OECD lub Unia Europejska.

Bez względu bowiem na różnego rodzaju dyrektywy mające przeciwdziałać optymalizacji podatkowej, można z dużą dozą pewności stwierdzić, że będą się one wciąż cieszyć sporym powodzeniem, ze względu na przyczyny, o których wspomniano już wcześniej. Wszak mniej pieniędzy przeznaczonych na opłatę podatków bezpośrednich (np. podatek korporacyjny) to więcej środków w kieszeni przedsiębiorcy, a to z kolei przekłada się na większe możliwości inwestycyjne, lepsze i skuteczniejsze przeprowadzanie kampanii na rzecz pozyskania nowych klientów, możliwość zatrudnienia nowych kadr, ewentualne podwyżki dla pracowników, a także, czego ani OECD, ani Unia Europejska wydają się nie wiedzieć, wyższe kwoty wpłacane do budżetów w formie podatków pośrednich.

A więc, biorąc pod uwagę cały zestaw zalet międzynarodowej optymalizacji podatkowej, firma kraju z przyjaznym opodatkowaniem jeszcze długo funkcjonować będzie na gospodarczej mapie świata, jako że jest to doskonała odpowiedź na pytania: jak nie płacić podatków, oraz jak nie martwić się coraz to bardziej utrudniającym przedsiębiorcy życie prawem.

Autor:B.Fuchs